Nienależyta obsada sądu stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą

⚖️ Wznowienie postępowania kasacyjnego z powodu nienależytej obsady sądu – ważne orzeczenie Sądu Najwyższego

W styczniu 2024 r. Izba Karna Sądu Najwyższego wydała istotne postanowienie, które ma duże znaczenie praktyczne dla obrony w sprawach karnych. W sprawie o sygn. III KO 117/23 Sąd Najwyższy z urzędu wznowił postępowanie kasacyjne, które wcześniej zakończyło się oddaleniem kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Sprawa dotyczyła osoby skazanej za przestępstwo z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. (ciężkie uszkodzenie ciała). Kasacja została oddalona 22 czerwca 2023 r. (III KK 81/23). Następnie obrońca wniósł o rozważenie wznowienia postępowania kasacyjnego z uwagi na wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej.

Nienależyta obsada sądu – bezwzględna przyczyna odwoławcza

Podstawą wniosku było twierdzenie, że w składzie orzekającym Sądu Najwyższego brała udział osoba powołana na urząd sędziego SN na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej po zmianach ustawowych z 8 grudnia 2017 r.

Zgodnie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., nienależyta obsada sądu stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą. Oznacza to, że jeśli wada taka wystąpiła – orzeczenie nie może się ostać, niezależnie od tego, czy miała wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy w omawianym postanowieniu odwołał się do wcześniejszych uchwał i orzeczeń, w których przyjęto, że udział w składzie osoby powołanej w obecnym trybie może prowadzić do stwierdzenia nienależytej obsady sądu.

Czy można wznowić postępowanie kasacyjne?

Kluczowe zagadnienie dotyczyło dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy potwierdził, że:

• postępowanie kasacyjne zakończone oddaleniem kasacji jest „postępowaniem sądowym zakończonym prawomocnym orzeczeniem” w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.,

• możliwe jest wznowienie także tego etapu postępowania, jeżeli wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza,

• pojęcie „sprawy sądowej” należy rozumieć szeroko – obejmuje ono również postępowania incydentalne, w tym kasacyjne.

W konsekwencji Sąd Najwyższy:

• wznowił postępowanie kasacyjne,

• uchylił wcześniejsze postanowienie o oddaleniu kasacji,

• przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Znaczenie praktyczne dla obrony

Orzeczenie to ma istotne znaczenie dla praktyki adwokackiej.

Po pierwsze, potwierdza możliwość wzruszenia nawet prawomocnie zakończonego postępowania kasacyjnego, jeśli zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza.

Po drugie, wskazuje, że kwestia prawidłowej obsady sądu nie jest wyłącznie zagadnieniem teoretycznym czy ustrojowym, lecz może mieć bezpośredni wpływ na ważność konkretnego orzeczenia w sprawie karnej.

Po trzecie, pokazuje, że nawet po oddaleniu kasacji droga procesowa nie zawsze jest definitywnie zamknięta.

Dlaczego to ważne?

Dla osoby skazanej oznacza to realną szansę na ponowną kontrolę rozstrzygnięcia przez prawidłowo obsadzony skład sądu. Dla obrońcy – obowiązek każdorazowej analizy składu orzekającego pod kątem ewentualnych bezwzględnych przyczyn odwoławczych.

W praktyce oznacza to, że w określonych sytuacjach możliwe jest skuteczne zakwestionowanie prawomocnych rozstrzygnięć zapadłych również przed Sądem Najwyższym.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny – zarówno pod kątem formalnym, jak i procesowym.

Jeżeli w Twojej sprawie zapadło prawomocne orzeczenie, a pojawiają się wątpliwości co do prawidłowości obsady sądu lub innych bezwzględnych przyczyn odwoławczych – warto poddać ją profesjonalnej analizie.
Prawo karne nie kończy się zawsze na prawomocnym wyroku.